DNS Nedir? Kayıt Türleri ve Yayılma Süresi

DNS (Domain Name System), alan adlarını sunucu IP adreslerine çeviren dağıtık isim sistemidir. Tarayıcıya alan adını yazdığınızda çözümleyici sunucu, kök ve uzantı sunucuları üzerinden alan adının yetkili isim sunucularını bulur ve ilgili kaydı okur. Site için A, e-posta için MX, doğrulama için TXT kayıtları kullanılır; değişikliklerin yayılma süresini kayıtların TTL değeri belirler.

Bir alan adı nasıl çözümlenir?

Adres çubuğuna ornek.com.tr yazdığınızda arka planda şu zincir işler:

1. İşletim sistemi ve tarayıcı önbelleğine bakılır; cevap varsa hiç dışarı çıkılmaz.
2. Cevap yoksa internet sağlayıcınızın veya kullandığınız çözümleyicinin (resolver) sunucusuna sorulur.
3. Çözümleyici kök sunuculardan başlayarak uzantının (.com.tr) sunucularını, oradan alan adının yetkili isim sunucularını öğrenir.
4. Yetkili isim sunucusu ilgili kaydı döner; çözümleyici cevabı TTL süresi boyunca önbelleğinde tutar.
5. Tarayıcı dönen IP adresine bağlanır ve sayfa istenir.

Bu zincirin tamamı milisaniyeler sürer. Önemli olan şudur: cevabı veren yer, alan adının yetkili isim sunucularıdır. Kayıtlarınızı yanlış yerde düzenlerseniz değişiklik hiçbir zaman etkili olmaz.

İsim sunucusu (nameserver) nedir?

İsim sunucuları, alan adının DNS kayıtlarının tutulduğu yeri belirtir. Alan adı kayıt panelinde ns1.saglayici.com gibi iki veya daha fazla sunucu tanımlıdır. Kayıtlarınızı hangi panelde düzenleyeceğinizi bu ayar belirler: isim sunucuları hosting sağlayıcınızı gösteriyorsa kayıtlar hosting panelinden, alan adı sağlayıcısını gösteriyorsa onun panelinden yönetilir.

Alan adını yeni aldıysanız ve sitenizin neden açılmadığını merak ediyorsanız alan adım ne zaman aktif olur yazısındaki süre açıklamasına bakın.

Kayıt türleri

A ve CNAME arasındaki seçim

Kök alan adı (ornek.com.tr) için genellikle A kaydı kullanılır; www gibi alt adlar CNAME ile kök adrese bağlanabilir. Aynı ad için hem CNAME hem başka bir kayıt tanımlanamaz; bu, en sık yapılan yapılandırma hatalarından biridir.

MX ve e-posta kayıtları

MX kaydı e-postanın teslim edileceği sunucuyu, öncelik değeri ise hangi sunucunun önce denenmesi gerektiğini belirtir (küçük sayı önce denenir). E-postanın karşı tarafta spam klasörüne düşmemesi için SPF, DKIM ve DMARC kayıtlarının da tanımlı olması gerekir; bunların üçü de TXT kaydı olarak eklenir.

TXT kayıtlarının diğer kullanımı

Arama motoru doğrulamaları, SSL sertifikası doğrulaması ve üçüncü taraf servis doğrulamaları TXT kaydıyla yapılır. Alan adı doğrulamalı sertifikaların bu yöntemle nasıl alındığını DV SSL nedir yazısında anlattık.

TTL ve yayılma süresi

TTL (Time To Live), bir kaydın çözümleyiciler tarafından kaç saniye önbellekte tutulacağını söyler. 3600 değeri bir saat demektir. Bir kaydı değiştirdiğinizde, eski değeri önbelleğinde tutan çözümleyiciler TTL süresi dolana kadar eski cevabı vermeye devam eder. "DNS yayılması" denen gecikmenin asıl kaynağı budur.

Planlı geçişte doğru yöntem

1. Geçişten 24–48 saat önce ilgili kayıtların TTL değerini düşürün (örneğin 300 saniye).
2. Yeni sunucuyu hazırlayın ve test edin.
3. Kaydı değiştirin; eski kayıt kısa sürede devre dışı kalır.
4. Geçiş tamamlandıktan sonra TTL'i normal değerine (örneğin 3600) geri çekin.

İsim sunucusu değişikliği, tek bir kaydı değiştirmekten daha uzun sürebilir; uzantının sunucularındaki kayıt da güncellenmelidir.

Sık yapılan DNS hataları

• Yanlış panelde düzenleme: Kayıtları, isim sunucularının gösterdiği yerde değil, alışkanlıkla başka bir panelde değiştirmek.
• Eski A kaydını silmemek: Aynı ad için iki farklı IP kalması trafiğin bir kısmının eski sunucuya gitmesine yol açar.
• www kaydını unutmak: Kök adres açılırken www açılmaz veya tersi olur.
• Birden çok SPF kaydı: Alan adında yalnızca tek bir SPF (TXT) kaydı bulunmalıdır; ikincisi doğrulamayı bozar.
• Çok uzun TTL ile geçiş: 86400 TTL ile yapılan değişiklik bir güne kadar sürebilir.
• Yerel önbelleği kontrol etmemek: Kayıt doğruyken sizin bilgisayarınız hâlâ eski cevabı tutuyor olabilir.

DNS kaydını nasıl kontrol edersiniz?

Komut satırından hızlı kontrol yapılabilir:

• nslookup ornek.com.tr — A kaydını gösterir.
• dig ornek.com.tr MX +short — MX kayıtlarını listeler.
• dig ornek.com.tr NS +short — yetkili isim sunucularını gösterir.
• dig @8.8.8.8 ornek.com.tr — belirli bir çözümleyicinin ne döndüğünü gösterir; kendi ağınızın önbelleğini devre dışı bırakır.

Farklı ülkelerden nasıl göründüğünü merak ediyorsanız çevrim içi DNS kontrol araçları da kullanılabilir.

E-posta kayıtları: SPF, DKIM ve DMARC

E-postanın karşı tarafa ulaşmasını belirleyen üç TXT kaydı vardır. Üçü birlikte çalışır:

• SPF: Alan adınız adına hangi sunucuların e-posta gönderebileceğini listeler. Alan adında yalnızca bir SPF kaydı bulunmalıdır; birden çok servis kullanıyorsanız hepsi tek kayıtta include ile birleştirilir.
• DKIM: Giden e-postaya dijital imza ekler; alıcı sunucu imzayı DNS'teki açık anahtarla doğrular. Anahtar, posta sunucunuz tarafından üretilir.
• DMARC: SPF ve DKIM doğrulaması başarısız olduğunda ne yapılacağını söyler (izle, karantinaya al, reddet) ve rapor adresi tanımlar.

Yeni bir e-posta servisine geçerken bu üç kaydı güncellemeyi unutmak, e-postaların spam klasörüne düşmesinin en yaygın nedenidir.

Alt alan adı ve joker kayıtlar

Alt alan adları (blog.ornek.com.tr, panel.ornek.com.tr) ayrı A veya CNAME kayıtlarıyla tanımlanır. Joker (wildcard) kayıt *.ornek.com.tr biçiminde yazılır ve tanımlı olmayan tüm alt adları tek hedefe yönlendirir. Kullanışlıdır ancak yazım hatalarını da aynı yere göndereceği için, üretim ortamında bilinçli kullanılmalıdır.

DNS sağlayıcısı seçerken nelere bakılır?

• Yayın ağı: Sorguların coğrafi olarak dağıtık sunuculardan (anycast) yanıtlanması çözümleme süresini kısaltır.
• DNSSEC desteği: DNS cevaplarının imzalanmasıyla sahte cevap riskini azaltır. Uzantınız destekliyorsa değerlendirin.
• API erişimi: Sertifika otomasyonu ve dağıtım akışları için kayıtları programla değiştirebilmek gerekir.
• Kayıt sınırı ve TTL esnekliği: Bazı ücretsiz servisler minimum TTL değerini yükseltir.
• Yedeklilik: En az iki isim sunucusu ve farklı ağlarda konumlandırma.

Netx'te DNS yönetimi

Netx'ten aldığınız alan adlarının DNS kayıtlarını müşteri panelinden yönetebilirsiniz; hosting paketiniz varsa kayıtlar hosting paneli üzerinden de düzenlenebilir. Yeni alan adı almak için alan adı sorgulama sayfasını, uzantı fiyatları için alan adı fiyatları sayfasını kullanabilirsiniz. Alan adını bir hosting paketine bağlama adımları için alan adı nasıl alınır yazısına bakın.

Sık sorulan sorular

DNS değişikliği ne kadar sürede etkili olur?

Kaydın TTL değerine bağlıdır. TTL 300 saniyeyse birkaç dakika, 86400 saniyeyse bir güne kadar sürebilir. İsim sunucusu değişikliği daha uzun sürebilir.

A kaydı ile CNAME farkı nedir?

A kaydı doğrudan IP adresi gösterir; CNAME ise bir adı başka bir ada bağlar ve çözümleme o adın üzerinden devam eder.

MX kaydını değiştirince e-postalarım kaybolur mu?

Geçiş sırasında bazı e-postalar eski sunucuya teslim edilebilir. Eski posta kutusunu bir süre açık tutmak ve geçişi düşük TTL ile yapmak kaybı önler.

Alan adı bende, hosting başka sağlayıcıda olabilir mi?

Evet. İsim sunucularını hosting sağlayıcınıza yönlendirmeniz veya A kaydını hosting sunucusunun IP adresine ayarlamanız yeterlidir.

DNS önbelleğimi nasıl temizlerim?

Windows'ta ipconfig /flushdns, macOS'ta sudo dscacheutil -flushcache komutu yerel önbelleği temizler. Tarayıcıların kendi önbelleği ayrıca bulunur.