Uptime Nedir? %99,9 SLA Kaç Dakika Kesinti Demek?

Uptime, bir hizmetin belirli bir dönemde çalışır durumda kaldığı sürenin yüzdesidir. %99,9 taahhüt, 30 günlük bir ayda yaklaşık 43 dakika, yıllık toplamda ise yaklaşık 8 saat 46 dakika kesintiye izin verir. Yüzde tek başına bir şey ifade etmez; asıl belirleyici, taahhüdün neyi kapsadığı ve karşılanmadığında ne olacağıdır.

Yüzdelerin dakika karşılığı

Aradaki fark küçük görünür ama pratikte büyüktür: %99 ile %99,9 arasında yılda üç güne yakın kesinti farkı vardır.

SLA nedir, uptime taahhüdünden farkı ne?

SLA (hizmet seviyesi anlaşması), taahhüdün yazılı hali ve karşılanmadığında uygulanacak yaptırımı içeren belgedir. Bir sağlayıcı "%99,9 uptime" diyorsa, bunun bir SLA metniyle desteklenmesi gerekir. Metinde aranacaklar:

• Kapsam: Ağ mı, sunucu donanımı mı, işletim sistemi mi, uygulama mı?
• Ölçüm: Kesinti nasıl tespit ediliyor, hangi noktadan ölçülüyor?
• Planlı bakım: Hesaba dahil mi, ne kadar önce duyuruluyor?
• Yaptırım: Bedel iadesi mi, hizmet kredisi mi?
• Talep süreci: Kim, ne kadar sürede, hangi kanaldan talep açar?

Yaptırımı olmayan bir yüzde, pazarlama ifadesidir. Sözleşme okurken bakılacak diğer maddeleri hosting sözleşmesi yazısında sıraladık.

Kapsam neden önemli?

Çoğu taahhüt ağ ve altyapı düzeyindedir. Bu şu demektir: sunucunuz çalışıyor ve ağa erişilebiliyorsa taahhüt karşılanmış sayılır — uygulamanız hata veriyor olsa bile. Uygulama kaynaklı kesintiler (hatalı güncelleme, tükenen kaynak, kod hatası) genellikle kapsam dışıdır.

Bu nedenle uptime taahhüdü, kendi tarafınızdaki izlemenin yerine geçmez. Sitenizin gerçekten açık olup olmadığını bağımsız bir izleme servisiyle takip edin.

Kesinti maliyetinizi hesaplayın

Hangi uptime seviyesine ihtiyacınız olduğunu belirlemenin yolu, kesintinin size neye mal olduğunu bilmektir. Basit bir hesap:

1. Aylık ciro ÷ aylık açık olunan saat = saatlik gelir.
2. Saatlik gelir × beklenen kesinti süresi = doğrudan kayıp.
3. Üzerine destek yükü, itibar etkisi ve telafi maliyetini ekleyin.

Çıkan rakam, daha yüksek uptime için ödeyeceğiniz farkı aşıyorsa yedekli bir mimari veya daha güçlü bir taahhüt mantıklıdır.

Uptime'ı yükselten mimari

Tek sunucuda çalışan bir sistemde uptime'ın üst sınırı, o sunucunun ve veri merkezinin dayanıklılığıdır. Daha yükseğe çıkmak için yedeklilik gerekir:

• Uygulamayı birden çok sunucuda çalıştırmak ve yük dengeleyici kullanmak
• Veritabanını yedekli kurmak
• Farklı lokasyonda ikinci bir kopya tutmak
• DNS tarafında hızlı devreye alınabilir yönlendirme planı

Her katman maliyet ekler; bu yüzden karar, kesinti maliyeti hesabına dayanmalıdır. Uygulamanızın birden çok sunucuda çalışıp çalışamayacağını VPS ile bulut sunucu farkı yazısında ele aldık.

Planlı bakım

Güvenlik güncellemeleri ve donanım bakımı kaçınılmazdır. İyi bir sağlayıcı bunları önceden duyurur ve düşük trafikli saatlere alır. Sizin tarafınızda yapılacak iş, bakım penceresini öğrenip kampanya ve yoğun dönemlerle çakışmadığından emin olmaktır.

Kendi uptime'ınızı ölçün

1. Bağımsız bir izleme servisiyle siteyi dakikalık aralıklarla kontrol ettirin.
2. Yalnızca ana sayfayı değil, kritik akışları da (giriş, sepet, API) izleyin.
3. Kesinti bildirimlerinin ulaşacağı kişiyi belirleyin.
4. Aylık rapor tutun: kaç kesinti, toplam kaç dakika, nedeni ne?
5. Sertifika süresini de izlemeye ekleyin; süresi dolan sertifika fiilen kesintidir.

Kesinti yaşandığında teşhis sırası için sitem açılmıyor yazısına bakabilirsiniz.

Kesinti sonrası ne yapılmalı?

• Nedeni belgeleyin: ne oldu, ne kadar sürdü, nasıl çözüldü?
• Tekrarını önleyecek bir önlem tanımlayın.
• Müşterilerinizi etkilediyse kısa ve açık bir bilgilendirme yapın.
• Taahhüt ihlali varsa SLA kapsamında talep açın.
• İzleme eşiklerini gözden geçirin: olayı ne kadar geç fark ettiniz?

Netx'te uptime

Netx hizmetlerinde uptime taahhüdü %99,9 olarak belirtilir; bu, 30 günlük bir ayda yaklaşık 43 dakikalık kesintiye karşılık gelir. Paket ve hizmet detaylarını web hosting, VDS, dedicated sunucu ve sunucu barındırma sayfalarından inceleyebilirsiniz. Kesinti durumundaki haklar Hizmet Sözleşmesi'nde düzenlenir: bakım ya da arıza olduğunda bilgilendirilirsiniz (m. 5.1.4), hizmet aralıksız 7 gün kesintiye uğrarsa sözleşmeyi feshedip kalan sürenin ücretini yasal faiziyle geri alabilirsiniz (m. 12.2). Mücbir sebepler (m. 14) bu kapsamın dışındadır.

Sık sorulan sorular

%100 uptime mümkün mü?

Pratikte hayır. Yedekli mimarilerle kesinti süresi çok kısaltılabilir ama sıfırlanamaz; %100 taahhüdü veren metinlerde genellikle geniş istisnalar bulunur.

%99,9 iyi bir değer mi?

Kurumsal siteler ve çoğu e-ticaret için makul bir taahhüttür. Kesinti maliyeti çok yüksek sistemlerde yedekli mimari gerekir.

Planlı bakım kesinti sayılır mı?

Çoğu sözleşmede sayılmaz. Bu yüzden bakım penceresinin ne sıklıkla ve hangi saatlerde olduğunu sormak gerekir.

Kesintiyi nasıl kanıtlarım?

Bağımsız bir izleme servisinin kayıtları en güvenilir kaynaktır. Talep açarken tarih, saat ve süre bilgisini ekleyin.

Uygulamam çöktü, taahhüt işler mi?

Genellikle hayır; taahhütler altyapı düzeyindedir. Uygulama tarafı için kendi izleme ve yedek planınız gerekir.