Türkiye Lokasyonlu VPS Sunucu

Sanal sunucunun altındaki makine

“Sanal” kelimesi biraz yanıltıcı. Ortada gerçek bir makine var ve siz onun bir dilimini kiralıyorsunuz. Fiziksel sunucunun üzerine hypervisor denen bir sanallaştırma katmanı kurulur. VPS server dediğimiz şey de bu katmanın oluşturduğu, kendi işletim sistemi çekirdeğiyle açılan bir sanal makinedir. Hypervisor işlemci süresini, belleği, disk alanını ve ağ arayüzünü her sanal makineye ayrı ayrı tanımlar, bir sanal makinenin komşusunun belleğine ya da diskine uzanmasına da izin vermez.

KVM (Kernel-based Virtual Machine) bu işi Linux çekirdeğinin içinden yapar. Linux'u hypervisor'e dönüştüren açık kaynak bir modüldür ve işlemcideki Intel VT-x ya da AMD-V donanım sanallaştırma desteğiyle çalışır. Ana sistemden bakınca her sanal makine sıradan bir süreç gibi görünür. Sanal makinenin her vCPU'su o sürecin içinde bir iş parçacığıdır, Linux zamanlayıcısı da bu iş parçacıklarını fiziksel işlemci üzerinde sıraya koyar. Disk ve ağ erişimi çoğunlukla virtio sürücüleriyle yapılır, donanım birebir taklit edilmez.

Peki bu sizin için ne demek? KVM tabanlı bir VPS kendi Linux çekirdeğini ya da Windows Server'ı çalıştırır, çekirdek modülü yükleyebilir, Docker ve WireGuard gibi çekirdek özelliği isteyen yazılımları kısıtsız kullanabilir. OpenVZ veya LXC gibi konteyner tabanlı sanallaştırmada ise bütün sunucular ana makinenin çekirdeğini paylaşır ve çekirdek sürümünü siz seçemezsiniz. Elinizdeki sunucuda systemd-detect-virt komutunu çalıştırın, çıktı kvm ise tam sanallaştırma kullanılıyordur.

Bu sayfadaki VPS paketlerimiz KVM tabanlıdır ve Türkiye lokasyonunda çalışır. Konteyner tabanlı sunucularla aradaki farkın ayrıntısı KVM sanallaştırma yazımızda var.

Aşırı tahsis ve steal time

Bir fiziksel sunucuda bulunandan daha fazla vCPU satılabilir mi? Satılabilir ve buna aşırı tahsis (overcommit) diyoruz. Fiziksel sunucuda olandan fazla vCPU, bellek veya disk alanı sanal makinelere dağıtılır, çünkü sanal sunucuların çoğunun aynı anda tam kapasite çalışmayacağı varsayılır. Boştaki işlemci süresi o an kime lazımsa ona verilir ve birim maliyet düşer.

Üç kaynakta sonuç farklı çıkar. vCPU fiziksel bir çekirdek değildir, yaygın uygulamada fiziksel işlemcinin bir mantıksal iş parçacığına (thread) karşılık gelir. Fiziksel thread sayısından fazla vCPU tanımlanmışsa ve komşular aynı anda yüklenirse sanal makineler işlemci için sıra bekler. Bellek daha hassas bir konu. KSM (Kernel Samepage Merging) aynı bellek sayfalarını birleştirir, balloon sürücüsü kullanılmayan belleği geri alır, ama fiziksel bellek gerçekten tükenirse ana makine takas alanına geçer ve üzerindeki bütün sanal makineler yavaşlar. Diskte ince tahsis (thin provisioning) kullanılır, 100 GB tanımlanan sanal disk siz veri yazdıkça fiziksel alan tüketir. İşin pratiğinde diskte sıkıntıyı alan çıkarmaz. Sıkıntı, aynı disk dizisini paylaşan sanal makinelerin IOPS için yarışmasından doğar.

Bunu sanal makinenin içinden görmenin yolu steal time'a bakmak. top veya vmstat çıktısındaki st sütunu, sanal makinenin işlemci istediği halde hypervisor'ün veremediği sürenin yüzdesini gösterir. Yoğun saatte %0–1 normaldir. Değer düzenli olarak %5'in üzerine çıkıyorsa fiziksel sunucuda rekabet var demektir.

Paket kartlarındaki vCore değeri de sanal işlemci birimidir, onu fiziksel çekirdek sayısı gibi okumayın. Teklifleri rakama göre değil paylaşım politikasına göre kıyaslamanın yolunu vCPU, thread ve steal time yazısında anlattık.

Kaç vCPU, ne kadar RAM?

Sunucu yavaşlayınca akla ilk gelen kaynağı büyütmek sık yapılan bir hata. Doğrusu, mevcut sistemi yoğun saatte ölçüp darboğazın hangi kaynakta olduğunu bulmaktır. Ölçecek bir sistem henüz yoksa iş yükünün hangi kaynağa yaslandığından yola çıkarsınız. Kaynakların birbirinin eksiğini gizlediğini de akılda tutun. Bellek yetmezse disk beklemesi artar. Disk yavaşsa işlemci kullanımı yanıltıcı biçimde düşük görünür.

İşlemci

Bir web isteği çoğunlukla tek bir iş parçacığında işlenir. Tek bir isteğin ne kadar çabuk biteceği bu yüzden çekirdek başına performansa, yani işlemci nesline ve saat hızına bağlıdır. Aynı anda kaç isteğin işlenebileceği ise vCPU sayısıyla ilgilidir. Bizce iki işarete bakmak yeterli. Yük ortalaması (load average) sürekli vCPU sayısının üzerindeyse işler kuyrukta bekliyordur. Yoğun saatte CPU kullanımı haftalar boyunca %70'in üzerinde kalıyorsa bir üst kademeye geçme vakti gelmiştir.

Bellek

RAM ihtiyacı bir toplama işlemidir. İşletim sistemi, varsa kontrol paneli, web sunucusu, eşzamanlı PHP veya uygulama süreçleri, veritabanı tamponu ve önbellek servisi alt alta yazılır. PHP tabanlı sitelerde toplamı asıl büyüten kalem süreç sayısıdır. Diyelim ki aynı anda 10 PHP-FPM süreci çalışıyor ve her biri 100 MB kullanıyor. Yalnız PHP için 1 GB gitti bile. Toplamın üzerine yüzde 30–40 pay bırakın. Boş görünen bellek de boşa gitmez, Linux onu disk önbelleği olarak kullanır ve bu önbellek veritabanı okumalarını hızlandırır. Bileşen bazında tüketim aralıkları için VPS için ne kadar RAM gerektiği yazısına bakabilirsiniz.

Disk

Burada iki ayrı soru var, ne kadar yer ve ne kadar hız. Kapasite kolay hesaplanır. İşletim sistemi, uygulama, veritabanı, günlük dosyaları ve geçici yedek arşivleri toplanır. Hız daha çetrefilli. Bakmanız gereken değerler IOPS (saniyedeki giriş/çıkış işlemi sayısı) ve gecikmedir. Veritabanı yüklerinde küçük, rastgele okuma ve yazmalar baskın olduğundan sıralı aktarım hızı size pek bir şey anlatmaz. Teklif alırken disk tipini (HDD, SATA SSD, NVMe SSD) ve sanal makine başına bir IOPS sınırı olup olmadığını sorun. Ölçmek için fio ile rastgele 4K testi yapabilirsiniz.

Ağ

Ağda sık karıştırılan üç şey var: port hızı, trafik modeli ve IP adresi. 1 Gbps bir port teorik olarak saniyede yaklaşık 125 MB taşır. Bu bağlantının tavanıdır, sürekli garanti edilen bant genişliği değildir. Trafikte aylık kota, adil kullanım koşulu ya da 95. yüzdelik ölçüm gibi farklı modellerle karşılaşırsınız. IPv4 adresleri kıt olduğu için ek IPv4 çoğu sağlayıcıda ayrı ücretlendirilir. Sunucudan e-posta gönderecekseniz IP adresine ters DNS (PTR) kaydı tanımlanabildiğini de mutlaka sorun.

Aynı VPS sunucu, farklı darboğazlar

Bir VPS sunucu, üzerine ne kurduğunuza göre bambaşka bir yerden tıkanır. Tablodaki değerleri bir başlangıç noktası olarak alın, ölçtükçe güncellersiniz.

WordPress'te asıl mesele, isteklerin ne kadarının PHP'ye ulaştığıdır. Tam sayfa önbelleği açıksa ziyaretçilerin çoğu hazır HTML alır. Giriş yapmış kullanıcılar, site içi arama ve yönetim paneli ise her seferinde PHP çalıştırır.

E-ticaret başka bir hikâye. Hesabı ortalama trafiğe göre yaparsanız yanılırsınız, bakmanız gereken kampanya günündeki tepe noktasıdır. Sepet ve ödeme adımları kişiye özel olduğu için her istek veritabanına gider. Ürün sayısına ve eşzamanlı alışverişe göre yapılan hesabı WooCommerce sunucu gereksinimleri yazısında anlattık.

API sunucularında tabloyu süreç modeli değiştirir. Node.js kodu tek bir olay döngüsünde çalıştırır, birden fazla vCPU'dan yararlanmak için cluster modu ya da PM2 ile birden çok süreç açmanız gerekir. Python ve PHP tarafında işçi sayısı doğrudan bellek demektir. Test ortamına küçük bir kademe yeter. Şunu baştan söyleyelim, yazılım sürümleri canlıdan farklıysa testte gördüğünüz sonuç canlıda tekrarlanmaz.

Linux VPS mi, Windows VPS mi?

Bu sorunun cevabı çoğu zaman sizin elinizde değil, uygulamanızın elindedir. Uygulamanız .NET Framework, Microsoft SQL Server, Active Directory ya da yalnız Windows'ta çalışan başka bir yazılım istiyorsa Windows VPS alırsınız. İstemiyorsa Linux VPS ile devam edin. PHP, Node.js, Python, Go ve .NET Core ile başlayan modern .NET sürümleri Linux'ta çalışır. Netx VPS'te seçebileceğiniz işletim sistemleri arasında Ubuntu, Debian, AlmaLinux, Rocky Linux ve Windows Server bulunuyor.

Hangi Linux dağıtımı?

Dağıtım seçerken ilk bakılacak şey destek süresi. Ubuntu LTS sürümleri beş yıl standart güvenlik güncellemesi alır. Debian'ın kararlı sürümleri yaklaşık üç yıl ana destek görür, ardından LTS ekibi devralır ve toplamda beş yıla yakın güncellenir. AlmaLinux ve Rocky Linux, RHEL (Red Hat Enterprise Linux) ile ikili uyumludur ve RHEL'in yaklaşık on yıllık yaşam döngüsünü izler. CentOS Linux 7 ve 8 artık güvenlik güncellemesi almıyor, yeni bir kurulumda onları hiç düşünmeyin.

Burada bir parantez açalım. cPanel gibi bazı paneller yalnız belirli dağıtımları destekler, panel kuracaksanız işletim sistemini panelin destek listesine bakarak seçin.

Windows'un lisans tarafı

Windows Server çekirdek başına lisanslanır. VPS'te bu lisans genellikle sağlayıcı üzerinden aylık kiralanır ve fiyata dahil olup olmadığı teklifte açıkça yazmalıdır. Varsayılan kurulum, yönetim amacıyla aynı anda iki uzak masaüstü (RDP) oturumuna izin verir. Daha fazla kişi aynı anda bağlanacaksa RDS (Uzak Masaüstü Hizmetleri) erişim lisansı gerekir. SQL Server da ayrı lisanslanır. Ücretsiz Express sürümünde veritabanı başına 10 GB boyut sınırı vardır, işlemci ve bellek kullanımı da kısıtlıdır. Microsoft'un Masaüstü Deneyimi kurulumu için belirttiği asgari değerler 2 GB RAM ve 32 GB disktir. Pratikte bunun belirgin biçimde üzerine çıkılır.

RDP'yi herkese açık bırakmayın. Erişimi VPN veya sabit IP ile sınırlamak, Ağ Düzeyinde Kimlik Doğrulama (NLA) ve hesap kilitleme ilkesini açmak temel önlemlerdir. İki işletim sisteminin uyumluluk, lisans ve yönetim farklarını Linux ve Windows sunucu seçimi yazısında yan yana koyduk.

Panel kurmak şart mı?

Şart değil. Birden fazla siteyi, e-posta hesabını ve veritabanını farklı teknik seviyedeki kişilere yönettirecekseniz panel işinizi kolaylaştırır. Tek bir uygulama çalıştıran ve kodla dağıtılan bir VPS'te ise panel çoğu zaman boşa harcanan bellek ve fazladan saldırı yüzeyi demektir.

Panelin üç bedeli var ve ilki lisans. cPanel hesap sayısına göre artan kademelerle, Plesk sürüme ve kullanım biçimine göre lisanslanır. CyberPanel, aaPanel ve Webmin ücretsiz seçeneklerdir. İkinci bedel kaynak. Panel kendi e-posta, DNS ve güvenlik servisleriyle boşta bile birkaç yüz MB ile 1 GB arası bellek tüketebilir. Üçüncüsü daha sinsi, bağımlılık. Panel, işletim sistemi ve web sunucusu seçiminizi sınırlar ve panel değiştirmek çoğu zaman sunucuyu baştan kurmak anlamına gelir.

Panelsiz yönetimde web sunucusunu (Nginx, Apache veya LiteSpeed), PHP-FPM'i, veritabanını ve sertifika yenilemeyi elle ya da Ansible gibi bir otomasyon aracıyla kurarsınız. Daha az kaynak harcar. Karşılığında komut satırına hâkim olmanızı ister. Hangi panelin hangi iş yüküne uyduğunu VPS kontrol paneli seçimi yazısında karşılaştırdık.

Sunucuyu kim yönetecek?

Şöyle düşünün. Gece yarısı disk doldu ve site açılmıyor. Kim müdahale edecek? Yönetimli ile yönetimsiz VPS arasındaki fark tam olarak bu sorunun cevabındadır.

Yönetimsiz VPS'te sağlayıcı donanımı, hypervisor'ü, ağı ve sanal makinenin çalışır durumda olmasını üstlenir. İşletim sisteminin içinde kalan her şey, yani güncelleme, güvenlik, yazılım kurulumu ve yedek, sizin sorumluluğunuzdadır. Yönetimli modelde işletim sistemi ve servis katmanı, sözleşmede tanımlanan kapsamda bir yönetim ekibine devredilir.

Tablodaki “kapsama göre” satırlarını sözleşmede açıkça tanımlatın. Bozulan bir eklentiye, dolan diske ya da süresi geçen sertifikaya kimin müdahale edeceği yazılı olmalı. Açıkçası, ekibinizde root yetkisiyle sorun giderebilecek biri yoksa yönetimsiz VPS'in düşük fiyatı ilk güvenlik olayında anlamını yitirir.

İşletim sistemi ve servis katmanını devretmek isterseniz Netx'in sunucu yönetimi hizmeti tam bu iş için var. İki modelin maliyet ve sorumluluk kıyasını yönetimli ve yönetimsiz sunucu seçimi yazısında ayrıntılı ele aldık.

Erişim bilgileri gelince ilk iş güvenlik

Yeni bir VPS'in IP adresi yayına girdiği anda otomatik tarayıcılar SSH ve web portlarını yoklamaya başlar. Bu yüzden sertleştirme, uygulama kurulumundan önce yapılır.

Bizim tarafta iş siparişle başlıyor. Güvenlik ve doğru yapılandırma için sizinle iletişime geçiyoruz, kurulumu da onayınızla yapıyoruz. Netx Kullanım Koşulları'na (m. 5.3.6) göre sunucu hizmetlerinde aktivasyon, satın almadan sonra en geç 24 saat içinde tamamlanır. Erişim bilgileri elinize ulaştığında Linux sunucuda şu sırayla ilerlemenizi öneririz:

1. Önce sistemi güncelleyin, kurulum imajı birkaç ay eski olabilir. Debian ve Ubuntu'da apt update ve ardından apt upgrade, AlmaLinux ve Rocky Linux'ta dnf upgrade çalıştırın. Çekirdek güncellendiyse sunucuyu yeniden başlatın.
2. Günlük işler için root olmayan, sudo yetkili bir kullanıcı açın. Her kişiye ayrı kullanıcı ve ayrı anahtar verin.
3. Kendi bilgisayarınızda ssh-keygen -t ed25519 ile bir anahtar çifti üretin ve açık anahtarı ssh-copy-id ile sunucuya kopyalayın. Ardından yeni bir terminalde anahtarla girebildiğinizi doğrulayın. Doğrulama bitmeden açık oturumu kapatmayın.
4. sshd_config dosyasında PermitRootLogin no ve PasswordAuthentication no ayarlarıyla root girişini ve parolayla girişi kapatın. İsterseniz AllowUsers ile girişi belirli kullanıcılara sınırlayın. SSH servisini yeniden başlatıp yine yeni bir oturumla test edin.
5. Güvenlik duvarını, gelen bağlantıları varsayılan olarak reddedecek şekilde kurun. Ubuntu'da ufw, AlmaLinux ve Rocky Linux'ta firewalld kullanılır. Web için 80 ve 443'ü, yönetim için SSH portunu açın. SSH'ye mümkünse yalnız sabit IP'lerden izin verin, veritabanı portlarını (3306, 5432) ise internete hiç açmayın.
6. fail2ban kurun. Günlük dosyalarındaki başarısız giriş denemelerini sayar ve belirlediğiniz eşiği aşan IP adresini güvenlik duvarında bir süreliğine engeller. Anahtarla girişte parola denemeleri zaten sonuçsuz kalır, fail2ban bunun yanında panel gibi diğer giriş noktalarını da korur.
7. Otomatik güvenlik güncellemelerini açın. Debian ve Ubuntu'da unattended-upgrades, RHEL tabanlı dağıtımlarda dnf-automatic yalnız güvenlik yamalarını uygulayacak biçimde ayarlanabilir.
8. ss -tulpn çıktısına göz atın. Beklemediğiniz bir port dinleniyorsa ilgili servisi kapatın ya da yalnız 127.0.0.1 adresini dinleyecek şekilde yapılandırın.
9. chrony veya systemd-timesyncd'nin çalıştığından emin olun. Saat yanlışsa TLS doğrulaması bozulur, günlük kayıtlarının sırası da karışır.
10. Sağlayıcının web tabanlı sanal konsolunu ilk gün deneyin. SSH ayarında bir hata yaparsanız sunucuya dönmenin tek yolu orasıdır.

SSH portunu 22'den başka bir numaraya taşımak otomatik taramaların gürültüsünü azaltır, o kadar. Tek başına güvenlik önlemi sayılmaz, asıl koruma anahtarla giriş ve kapalı root girişidir. Komutların ayrıntılı anlatımını ve ilk gün kontrol listesini Linux sunucuda ilk kurulum ve güvenlik adımları rehberinde bulabilirsiniz.

Snapshot yedek değildir

İkisi çoğu zaman aynı şey sanılır. Snapshot, sanal diskin belirli bir andaki halinin aynı depolama altyapısında tutulan kopyasıdır. Hızlı geri dönüş için çok işe yarar. Yedek ise verinin sunucudan ve altyapıdan bağımsız bir yerde, sürümlü olarak saklanmasıdır. Aradaki fark kötü bir günde ortaya çıkar, çünkü disk dizisindeki bir arıza, hesabın askıya alınması ya da bir fidye yazılımı snapshot'ı da yanında götürebilir.

Snapshot'ın yeri riskli bir değişikliğin hemen öncesidir. İşletim sistemi yükseltmesi ve panel kurulumu tipik örnekler. İş bitince silin, uzun süre tutulan snapshot zincirleri alan tüketir ve yazma performansını düşürebilir. Veritabanı tarafında ayrı bir pürüz var. Çalışan bir veritabanının snapshot'ı yalnız “çökme tutarlı” (crash-consistent) olur. Tutarlı bir kopya istiyorsanız mysqldump, mariadb-backup veya pg_dump gibi araçlarla ayrıca döküm alın.

Yedek planının iskeleti 3-2-1 kuralıdır. Verinin üç kopyası olsun, iki farklı ortamda dursun, biri farklı bir lokasyonda tutulsun. Planı iki değerle tarif edebilirsiniz. RPO (Recovery Point Objective) kabul edebileceğiniz en fazla veri kaybı süresidir ve yedeği hangi sıklıkla alacağınızı söyler. RTO (Recovery Time Objective) hizmetin yeniden ayağa kalkması için hedeflediğiniz süredir, geri yükleme yöntemini de o seçtirir. Geri yüklemesi hiç denenmemiş bir yedek ise varsayımdan ibarettir.

Sözleşme koşullarını da hesaba katın. Netx hizmet koşullarında ödenmeyen hizmet vadeden 5 gün sonra durdurulur ve sonraki 15 gün içinde veriler silinebilir. Sağlayıcıdan bağımsız bir yedek, böyle bir durumda da verinizi elinizde tutar. VPS paketinizde yedekleme ve snapshot özelliğinin kapsamını sipariş öncesinde teyit edin. Sıklık ve saklama politikası örneklerini sunucu yedekleme stratejisi yazısında topladık.

İzleme ve alarm eşikleri

Bir VPS'te en az altı değeri izlemenizi öneririz. İlki işlemci kullanımı ve steal time, bunlara top, vmstat veya sar ile bakılır. Yoğun saatte sürekli %70'in üzerindeki kullanım kapasite sorununa, %5'in üzerindeki steal time paylaşım sorununa işaret eder. İkincisi yük ortalaması. uptime komutunun gösterdiği 1, 5 ve 15 dakikalık değerleri vCPU sayısıyla karşılaştırın. 15 dakikalık değer vCPU sayısını sürekli aşıyorsa kalıcı bir kuyruk oluşmuş demektir.

Bellekte free -h çıktısındaki available değerini esas alın. vmstat'taki si ve so sütunları sürekli sıfırdan büyükse bellek yetmiyordur. dmesg çıktısında OOM killer kaydı görürseniz çekirdek, bellek yetmediği için bir süreci sonlandırmış demektir.

Disk için iki ayrı bakış gerekir. Doluluk tarafında df -h alanı, df -i inode kullanımını gösterir ve %80'de uyarı, %90'da müdahale yaygın bir eşik düzenidir. Gecikmeyi iostat -x çıktısındaki await ve %util değerlerinden takip edersiniz. Burada yanıltıcı bir durum var. iowait yüksekken işlemci boşta görünür, uygulama ise yavaştır.

Altıncısını unutmak kolay, o da dış erişilebilirlik. Sunucunun dışından yapılan bir HTTP kontrolü kurun ve SSL sertifikasının bitiş tarihini takip edin. Sunucunun içine kurulan izleme, sunucu kapandığında alarm üretemez.

Araç olarak tek sunucuda Netdata hızlı bir başlangıç olur. Birden çok sunucuda Prometheus ile node_exporter ya da Zabbix yaygın olarak kullanılır. Hangisini seçerseniz seçin, uyarıların kime ve hangi kanaldan gideceğini baştan belirleyin.

İzleme verisinin bir faydası daha var, sağlayıcının uptime taahhüdünü kendi gözünüzle doğrulamak. %99,9 uptime, 30 günlük bir ayda yaklaşık 43 dakika, bir yılda yaklaşık 8 saat 46 dakika kesinti payı demektir. Netx'in VPS dahil bütün ürünlerindeki uptime taahhüdü %99,9'dur. Ölçümün nasıl yapıldığı ve planlı bakımın hesaba katılıp katılmadığı gibi ayrıntılar uptime ve SLA yazısında.

Tek bir kötü gün yükseltme sebebi değil

VPS'i büyütme zamanı, bir kaynağın yoğun saatte sürekli sınırda çalıştığı ve ayarlarla bunun önüne geçemediğiniz andır. Birkaç hafta boyunca işlemci yoğun saatte %70'in üzerinde kalıyor ve sayfa ya da API yanıt süreleri uzuyorsa, yük ortalaması düzenli olarak vCPU sayısını geçiyorsa, takas alanı sürekli kullanılıyor ya da OOM killer süreç sonlandırıyorsa kapasite planlaması yapmanın vakti gelmiştir. Disk doluluğunun %80'i aşıp aylık büyümeye devam etmesi, iowait yükseldiğinde sorguların ve sayfa açılışlarının birlikte uzaması, planlı toplu işlerin web trafiğini yavaşlatması da aynı sinyali verir.

Yükseltmeden önce ucuz adımları deneyin. Tam sayfa önbelleğini açın. Veritabanında yavaş sorgu günlüğünü etkinleştirip eksik indeksleri ekleyin. Zamanlanmış görevleri gece saatlerine alın, kullanmadığınız servisleri kapatın. Bunlardan sonra hâlâ sınırdaysanız yükseltme kararı artık ölçüme dayanır.

Büyümenin iki yönü var. Dikey ölçeklendirme (scale up), aynı VPS'e daha fazla vCPU, RAM veya disk eklemektir. Basittir, ama tek sunucunun üst sınırına takılır ve çoğu kurulumda sanal makinenin yeniden başlatılmasını gerektirir. Disk büyütüldükten sonra dosya sistemini de genişletmeniz gerekebilir. Yatay ölçeklendirme (scale out) ise işi birden fazla sunucuya bölmektir. Veritabanını ayrı bir sunucuya almak, statik dosyaları CDN'e taşımak, yük dengeleyicinin arkasına ikinci bir uygulama sunucusu koymak bu yolun tipik adımlarıdır. Yönetmesi daha zahmetli. Karşılığında tek bir sunucunun arızası artık hizmeti durdurmaz.

Daha büyük paket mi, VDS mi, dedicated mı?

Sunucunuzda kaynak boş duruyor ama site sabahları hızlı, akşamları ağır mı açılıyor? Kaynak miktarı yettiği halde performans günün saatine göre dalgalanıyorsa sorun büyük ihtimalle paylaşımdadır. Daha büyük bir VPS bunu çözmez, kaynakları ayrılmış bir modele geçmek gerekir.

Üç farklı sinyal sizi üç farklı karara götürür. Steal time yoğun saatlerde düzenli olarak %5'in üzerindeyse daha büyük bir VPS sizi aynı paylaşımlı havuzda tutar, çekirdeklerin ayrıldığı VDS'i değerlendirin. Veritabanı, ERP ya da derleme gibi işlemciyi saatlerce yüksek kullanan işleriniz varsa bu yükler öngörülebilir işlemci süresi ister ve VDS veya dedicated sunucu uygun düşer. Donanım düzeyinde bir gereksinim varsa, örneğin belirli bir RAID yapısı, sanal katman olmadan çalışma şartı, fiziksel çekirdeğe bağlı bir yazılım lisansı ya da tek sunucuda çok yüksek disk kapasitesi, doğru adres dedicated sunucudur.

Kaynak tahsisi, komşu etkisi ve maliyetin ayrıntılı karşılaştırması VPS ile VDS arasındaki fark yazısında. Netx'te kaynakları ayrılmış VDS paketleri NVMe Enterprise SSD diskle sunulur. vCore, RAM ve NVMe diski tek tek seçmek isterseniz VDS Sihirbazı ile kendi yapılandırmanızı oluşturabilirsiniz. Donanımın tamamına ihtiyaç duyan projeler için dedicated fiziksel sunucu seçeneğimiz var. İki model arasında nasıl karar verileceğini de VDS ile dedicated sunucu karşılaştırmasında anlattık.

Taşınırken kesintiyi kısaltmanın bilinen bir sırası var. Yeni sunucuyu kurup sertleştirin ve veriyi kopyalayın. DNS TTL değerini önceden düşürün, örneğin 300 saniyeye. Son senkronizasyondan sonra DNS'i yeni IP'ye yönlendirin ve eski sunucuyu hemen kapatmayın, birkaç gün bekletin.

Türkiye lokasyonlu VPS mi, yurtdışı VPS mi?

Ziyaretçileriniz ve entegrasyonlarınız ağırlıklı olarak Türkiye'deyse cevap çoğu zaman Türkiye lokasyonudur. Gecikme düşer, fatura TL gelir, kişisel verilerde uyum işi de daha yalın kalır. Yurtdışı VPS ise hedef kitleniz yurt dışındaysa, yabancı bir IP adresine ihtiyacınız varsa ya da ikinci bir ülkede coğrafi yedek tutmak istiyorsanız anlam kazanır.

Gecikmenin fiziği

Gecikmenin pazarlıkla aşağı inmeyen bir alt sınırı var. Işık fiber optik kabloda saniyede yaklaşık 200.000 km yol alır, bu da her 100 km'lik fiber yolu için yaklaşık 1 ms gidiş-dönüş süresi (RTT) eder. Yeni bir HTTPS bağlantısında TCP el sıkışması bir, TLS 1.3 el sıkışması bir, ilk HTTP isteği de bir gidiş-dönüş harcar. İlk bayta kadar en az üç RTT geçer, dolayısıyla 40 ms'lik bir lokasyon farkı ilk yanıtta 120 ms'ye çıkar. CDN bu farkı kapatır mı? Dinamik isteklerde kapatmaz, çünkü oturum, sepet ve arama istekleri kaynak sunucuya gider. İstanbul'dan yurt dışı lokasyonlara tipik gecikme değerlerini yurt dışı ve Türkiye lokasyonu karşılaştırmasında bulabilirsiniz.

KVKK ve yurt dışına veri aktarımı

Bu konuda temkinli konuşmak gerekiyor. Kişisel veri barındıran bir sunucunun yurt dışında durması, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında yurt dışına aktarım sayılabilir. Kanunun bu konuyu düzenleyen 9. maddesi 2024'te yapılan değişiklikle yeniden düzenlendi. Aktarım artık yeterlilik kararı, standart sözleşme gibi uygun güvenceler ya da sınırlı istisnalar üzerinden yürüyor. Bankacılık ve ödeme hizmetleri gibi alanlarda sektörel düzenlemeler ek şartlar getirebilir. İşlediğiniz veri türlerini listeleyin ve lokasyon kararını hukuk danışmanınızla birlikte verin. Bu bölüm hukuki görüş değildir.

IP konumu ve fatura

Sunucu IP adresinin ülkesi IP konum veritabanlarında görünür. Bazı servisler erişilen ülkeye göre farklı içerik gösterir ya da kısıt uygular, kurumsal entegrasyonlar da IP beyaz listesi isteyebilir. Arama motorlarında ülke hedeflemesini ise alan adı uzantısı ve içerik dili daha çok belirler, lokasyonun etkisi sayfa hızı üzerinden gelir. Yurt dışı hizmetler genellikle döviz üzerinden faturalanır ve kur hareketi aylık maliyeti doğrudan oynatır. Netx faturaları TL düzenlenir, ödeme kredi kartı veya havale/EFT ile yapılır.

Netx'te iki yol var. Türkiye lokasyonlu VPS paketlerimiz bu sayfada listeleniyor. Yurt dışı lokasyonda bir VPS gerekiyorsa yurtdışı VPS sunucu sayfasından teklif alabilirsiniz. Hedef bölgeyi ve kaynak ihtiyacınızı iletirsiniz, biz de uygun lokasyonu ve fiyatı teklifle bildiririz. Projeniz sanal değil fiziksel bir sunucu gerektiriyorsa yurt dışı kiralık sunucu seçeneklerine bakabilirsiniz.

Faturada paket fiyatından fazlası var

Paket kartındaki aylık bedel toplamın yalnız bir parçası. Lisans, IP adresi, yedekleme ve yönetim kalemleri faturayı paket fiyatının belirgin biçimde üzerine taşıyabilir.

İlk kalem kaynak kademesidir, yani vCPU, RAM ve disk miktarı. Ardından lisanslar gelir. Windows Server, gerekiyorsa SQL Server ve RDS erişim lisansları ücretlidir. Ubuntu, Debian, AlmaLinux ve Rocky Linux ise lisans ücreti gerektirmez. Kontrol paneli kuracaksanız cPanel'de hesap sayısına göre artan kademeyi, Plesk'te sürüm farkını hesaba katın. CloudLinux veya LiteSpeed gibi bileşenler de ayrıca lisanslanır.

Geri kalanlar daha sessiz kalemler. Ek IPv4 adresi ve ters DNS tanımı, harici yedek alanı, snapshot depolaması ve geri yükleme işlemleri, işletim sistemi ile servis katmanının bakımı için yönetim hizmeti, trafik aşımı ya da port yükseltmesi. Her birinin pakete dahil mi, ek ücretli mi olduğunu not edin. Fiyatın KDV dahil mi hariç mi gösterildiğine de bakın.

Zaman da bir maliyet kalemi. İlk dönem fiyatı ile yenileme fiyatı farklı olabilir, Netx sözleşmesinde yenilemede güncel fiyatlandırma uygulanır. Döviz bazlı faturalanan bir hizmette kur farkı ve yurt dışı ödeme komisyonu da işin içine girer.

Aynı vCPU ve RAM değerinde Linux kurulu, panelsiz bir VPS ile lisanslı bir Windows VPS'in aylık bedeli arasında ciddi fark çıkar. İptal ve iade koşulları da ürün türüne göre değişir. Sunucu ürünlerinde bu maddeleri sipariş öncesinde sözleşmeden okuyun.

VPS satın almadan önce sağlayıcıya sorun

VPS satın alırken sağlayıcıdan dört konuyu yazılı olarak netleştirmenizi öneririz. Kaynaklar nasıl paylaşılıyor, veri nasıl korunuyor, sorun çıktığında kim ne yapıyor ve sözleşmenin ticari koşulları neler? Somut sorular şöyle:

• Sanallaştırma türü KVM mi? Teslimden sonra systemd-detect-virt ile doğrulayın.
• vCPU'lar paylaşımlı mı, fiziksel sunucuda aşırı tahsis uygulanıyor mu, steal time için bir beklenti tanımlanıyor mu?
• Disk tipi ne, sanal makine başına IOPS veya bant genişliği sınırı var mı?
• Port hızı, aylık trafik modeli, pakete dahil IPv4 sayısı, IPv6 desteği ve ters DNS tanımı.
• Sunulan işletim sistemi imajları ve Windows lisansının fiyata dahil olup olmadığı.
• Web tabanlı konsol, işletim sistemini yeniden kurma ve kurtarma (rescue) modu.
• Yedekleme ve snapshot özelliğinin kapsamı, saklama süresi ve ücreti.
• Ağ katmanındaki DDoS filtrelemesinin kapsamı ve saldırı sırasında uygulanan prosedür.
• Uptime taahhüdü, ölçüm yöntemi ve taahhüt tutmadığında uygulanan telafi.
• Destek kanalları ve yönetimsiz pakette desteğin hangi konuları kapsadığı.
• Sunucu lokasyonu ve IP adresinin göründüğü ülke.
• Fatura para birimi, yenileme fiyatı, ödenmeyen hizmette askı ve veri silme süreleri.
• 5651 sayılı Kanun kapsamında yer sağlayıcı belgesi ve bilgi güvenliği belgeleri.
• Büyüme yolu, yani üst pakete, VDS'e veya dedicated sunucuya geçişin nasıl yapıldığı.

Bizim cevaplarımızdan birkaçını baştan verelim. Netx, BTK belgeli yer sağlayıcıdır ve ISO/IEC 27001 ile ISO 9001 belgelerine sahiptir. Diğer sorularınızı satış öncesinde Türkçe teknik destek ve satış ekibimize iletebilirsiniz. Her sorunun gerekçesini VPS sağlayıcısı seçim kontrol listesi yazısında tek tek açıkladık.

Birkaç terim

Hypervisor

Fiziksel donanımı birden fazla sanal makineye bölen ve aralarındaki yalıtımı sağlayan yazılım katmanı.

KVM

Linux çekirdeğine yerleşik, donanım destekli tam sanallaştırma altyapısı.

vCPU / vCore

Sanal makineye tanımlanan işlemci birimi. Genellikle fiziksel işlemcinin bir iş parçacığına karşılık gelir, fiziksel çekirdekle aynı şey değildir.

Aşırı tahsis (overcommit)

Fiziksel kapasiteden fazla sanal kaynağın sanal makinelere dağıtılması.

Steal time

Sanal makinenin işlemci istediği halde hypervisor'den alamadığı sürenin yüzdesi.

IOPS

Diskin bir saniyede tamamladığı okuma ve yazma işlemi sayısı.

RPO ve RTO

Kabul edilebilir en fazla veri kaybı süresi ve hizmetin yeniden ayağa kalkması için hedeflenen süre.

rDNS (PTR kaydı)

IP adresinden alan adına yapılan ters çözümleme. Alıcı e-posta sunucuları bu kaydı kontrol eder.